Konstanty Gorbatowski (1914–1984) – polski malarz romantyczny-surrealista

Konstanty Gorbatowski, urodzony 19 września 1914 roku (Wilno / Kijów) i zmarły 29 września 1984 roku w Gdańsku, to postać wyjątkowa w polskim malarstwie XX wieku. Jego twórczość, często określana jako romantyczny surrealizm, cechuje połączenie liryzmu, surowej formy i głębokiego odczuwania przestrzeni.  

Po okresie dzieciństwa spędzonym między innymi w Łodzi, po wojnie Konstanty Gorbatowski podjął studia artystyczne w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych (PWSSP) w Gdańsku. Trwały one w latach 1949–1954pod kierunkiem takich profesorów jak Krystyna Studnicka, Juliusz Studnicki i Kazimierz Śramkiewicz. Dyplom uzyskał w 1955 roku.  

Edukacja artystyczna Gorbatowskiego przypadła na czas, gdy sam artysta miał już bogate i tragiczne doświadczenia życia — w tym pobyt w niemieckich obozach koncentracyjnych. To doświadczenie miało wpływ na ton jego sztuki — mimo cierpienia zachował jednak świeżość spojrzenia, siłę wewnętrzną i fascynację światem, której wyraz znajdował w obrazach.  

Cykle tematyczne, motywy i rozwój twórczości

Zielony liryzm – w początkowym okresie twórczości Gorbatowskiego dominowały sceny wielofiguralne, portrety i pejzaże miejskie bądź plażowe, malowane przy użyciu stonowanych zieleni i o subtelnej atmosferze kontemplacji. Obrazy te często cechuje wyciszenie, nostalgia i pewna melancholia.  

Wprowadzenie kobiety jako motywu centralnego – około roku 1960 pojawia się w twórczości Gorbatowskiego kobieta jako temat dominujący. Układa sylwetki kobiece, często wysmuklone, kompozycje opierał o trójkąt lub skosy. To była świadoma reakcja na tendencje abstrakcji dominujące w sztuce XX wieku: Gorbatowski pozostawał przy figuracji, przy czym przekształcał ją przez pryzmat własnej wrażliwości.

Wpływy podróży – podróże do Rzymu i Paryża na początku lat 60. otworzyły nowe możliwości: architektura stała się ważnym elementem jego obrazów, często łączonym z figurą kobiecą. Kompozycje nabierały dramatyzmu dzięki kontrastowi ciemnych barw z światłem padającym ukośnie. 

Trzy nurty dominujące w późnej twórczości:
„Rytmy” – formy wzajemnie przenikające się, rytmiczne układy, często geometryzowane.
„Akty na tle miejskim” – kobiece postaci zestawione z pejzażami architektonicznymi, czasem onirycznymi.
„Perspektywy” – przenikające się biegi perspektyw, deformacje przestrzenne, skosy, złamania perspektywy w celu uzyskania efektu sugestywnej wizyjności.  

Gorbatowski malował sztalugowo i ściennie, co pozwalało mu zarówno na kameralne płótna, jak i większe kompozycje muralowe. W jego dziełach obserwujemy przesunięcie od realizmu ku obrazom bardziej zgeometryzowanym, prowokującym asymetrią perspektyw, deformacją przestrzeni, symbolicznym użyciem światła i cienia. 

Jego malarstwo często balansuje na granicy realności a wyobraźni — postać, przedmiot i przestrzeń ulegają przekształceniom, stają się fragmentaryczne, jak odbicia w zwierciadle. To sprawia, że odbiorca jest zaproszony do interpretacji, do zanurzenia się w atmosferze tajemniczości.

Konstanty Gorbatowski pozostawił bogaty dorobek artystyczny, który kontynuuje inspirować miłośników sztuki i krytyków. Jego obrazy pojawiają się na aukcjach, są badane i katalogowane, a retrospektywy po śmierci artysty przyczyniły się do utrwalenia jego miejsca w historii sztuki polskiej. 

Gorbatowski miał liczne wystawy indywidualne w Polsce i za granicą.  Jego obrazy znajdują się w kolekcjach muzealnych, m.in. w Muzeum Narodowym w Warszawie, Muzeum Narodowym w Gdańsku, a także w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Rzymie.  Prace są również własnością kolekcji prywatnych w wielu krajach: Francja, Włochy, Skandynawia, Stany Zjednoczone, Maroko.  We Włoszech Gorbatowski zyskał przydomek „romantyczny surrealista” co podkreśla charakter jego sztuki jako połączenie wyobraźni, melancholii i poetyckiego wymiaru.