W piątek, 20 lutego 2026 roku, w Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu w Toruniu odbył się wernisaż wystawy „Stefan Knapp. Alchemik i wizjoner”. W wydarzeniu wzięło udział blisko 700 osób. Frekwencja potwierdziła, że twórczość jednego z najbardziej rozpoznawalnych na świecie polskich artystów emigracyjnych wciąż budzi ogromne zainteresowanie – także w kraju, gdzie przez lata pozostawał mniej znany.
Szczególnym momentem wieczoru była obecność rodziny artysty, która przyjechała do Torunia zarówno z różnych stron Polski, jak i z zagranicy – między innymi z Nowej Zelandii. Ich udział nadał wydarzeniu międzynarodowy wymiar i podkreślił rangę tej retrospektywy. W rozmowach powracały wspomnienia o artyście, jego niezwykłej biografii i imponującej karierze, która rozwinęła się głównie w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych.
Wystawa prezentuje ponad 110 prac z lat 1945–1996 – od malarstwa olejnego i akrylowego, przez tusze, gobelin i rzeźby z brązu oraz aluminium, po monumentalne emalie na stalowych płytach. To właśnie one wywoływały podczas wernisażu najwięcej emocji. Zwiedzający podkreślali skalę ekspozycji – największej w Polsce od 1974 roku – oraz siłę oddziaływania wielkoformatowych realizacji, które uczyniły Knappa artystą światowego formatu.
Twórczość Stefana Knappa wymyka się prostym klasyfikacjom. Artysta poruszał się na styku różnych nowoczesnych nurtów, nie identyfikując się z żadnym środowiskiem. Brytyjscy krytycy pisali, że „podarował malarstwo architekturze” – opanował bowiem do perfekcji technikę wielkoformatowej emalii, a jego realizacje do dziś można oglądać w przestrzeniach publicznych miast na całym świecie. Stworzył m.in. siedemnaście prac dla londyńskiego Heathrow Airport, dekoracje lotniska w Tel Awiwie, realizacje dla nowojorskiego Seagram Building, a także dla Shell Centre w Londynie czy paryskiego C.I.N. Building.
Podczas wernisażu przywoływano także toruński wątek w biografii artysty. W 1973 roku, z okazji 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika, Knapp podarował Uniwersytetowi Mikołaja Kopernika w Toruniu monumentalne, wielobarwne panneau symbolizujące układ ciał niebieskich – jedno z dwóch największych i najważniejszych jego dzieł w Polsce. Obecna wystawa stanowi zwieńczenie obchodów 80-lecia uczelni, nadając jubileuszowi wyraźny, artystyczny akcent.
Biografia artysty, przywoływana w wystąpieniach kuratorskich i rozmowach gości, brzmi jak scenariusz filmu. Urodzony w 1921 roku w Biłgoraju, młodość spędził we Lwowie. W wieku 19 lat trafił do sowieckich łagrów, gdzie pracował przy budowie kolei. Po zwolnieniu wstąpił do Armii Andersa, następnie służył jako pilot myśliwca w RAF-ie. Po wojnie ukończył prestiżową Slade School of Fine Art w Londynie i rozpoczął błyskawiczną karierę artystyczną. Jako jedyny polski twórca został uhonorowany nagrodą Fundacji Winstona Churchilla za wkład w rozwój współczesnej plastyki brytyjskiej.
Wernisaż w Toruniu był nie tylko spotkaniem ze sztuką, ale również okazją do rozmów o pamięci, emigracji i miejscu polskich artystów w światowym obiegu kultury. Ekspozycja otwiera kilkumiesięczny program wydarzeń towarzyszących, a towarzyszy jej pierwsza na polskim rynku monograficzna publikacja naukowa poświęcona twórczości Knappa oraz piąte wydanie jego autobiografii „Kwadratowe słońce”.
Wieczór w Centrum Sztuki Współczesnej pokazał, że Stefan Knapp – alchemik koloru i wizjoner przestrzeni – powraca do polskiej świadomości artystycznej z siłą, na jaką od dawna zasługiwał.
Wystawę można oglądać do 31 maja 2026 roku. Kuratorką ekspozycji jest Kasia Moskała.
_____________
Stefan Knapp. Alchemik i wizjoner
20.02.2026 - 31.05.2026
Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu
