Od 21 listopada 2025 roku do 8 marca 2026 roku w Zamku Lubelskim można będzie zobaczyć wyjątkową wystawę poświęconą polskim artystom związanym z Monachium. Ekspozycja „Monachijczycy. Gierymscy, Stryjeńska, Wierusz-Kowalski, Chełmoński i inni” prezentuje ponad 250 dzieł 67 wybitnych malarzy, którzy w XIX i na początku XX wieku tworzyli w jednym z najważniejszych ośrodków artystycznych Europy.
Monachium – kolonia polskich artystów
Monachium odegrało ogromną rolę w rozwoju polskiej sztuki. Przyciągało artystów doskonałą edukacją – Akademią Sztuk Pięknych, prywatnymi szkołami, muzeami i galeriami – a także przyjazną atmosferą i niskimi kosztami życia. Po powstaniu styczniowym miasto stało się miejscem schronienia dla wielu polskich twórców, którzy szukali wolności artystycznej i możliwości rozwoju.
Powstała tam kolonia artystyczna była pierwszym profesjonalnym środowiskiem polskich artystów za granicą. Odegrała kluczową rolę w modernizacji polskiej sztuki oraz w budowaniu nowoczesnej tożsamości narodowej. Wystawa w Lublinie ukazuje zarówno dorobek tych twórców, jak i znaczenie monachijskiego środowiska dla kształtowania się nowych nurtów w sztuce europejskiej oraz wzajemnych relacji między różnymi ośrodkami artystycznymi.
Artyści poszukiwali miejsc, gdzie idzie się w kierunku nowoczesności. Kierunek paryski był najczęściej wybierany, ale w pewnym momencie przestał im wystarczać. Tymczasem w Monachium, zwłaszcza na przełomie XIX i XX wieku, zaznaczyły się nowe tendencje w sztuce, jak tak zwana pierwsza secesja. Tacy artyści jak Stanisław Grocholski, Wacław Szymanowski, Olga Boznańska tworzyli grono “rozłamowców” w środowisku monachijskim, akcentując swoją niezgodę na zastaną sztukę i szukając nowych rozwiązań. To wszystko znajdziecie Państwo na naszej wystawie – opowiadał dr Andrzej Frejlich w czasie konferencji prasowej.
Konferencja prasowa na zamku. Od lewej: dr Beata Skrzydlewska (kuratorka wystawy), dr Katarzyna Mieczkowska (dyrektorka Muzeum Narodowego w Lublinie) oraz dr Andrzej Fredlich (kurator wystawy)
Bogactwo polskiej szkoły monachijskiej
Na ekspozycji znajdzie się imponujący zbiór ponad 250 obrazów autorstwa m.in. Teodora Axentowicza, Adama Chmielowskiego, Ludomira Benedyktowicza, Olgi Boznańskiej, Józefa Brandta, Maurycego Gottlieba, Józefa Chełmońskiego i braci Gierymskich. Część z prezentowanych dzieł pochodzi z Muzeum Polskiego w Rapperswilu – szwajcarskiej instytucji, która od ponad 150 lat gromadzi i chroni polskie dziedzictwo artystyczne.
Dzięki wypożyczonym eksponatom publiczność w Polsce po raz pierwszy będzie mogła zobaczyć tak liczną i zróżnicowaną kolekcję obrazów związaną z monachijskim kręgiem artystycznym. Wystawa ukazuje, jak Polacy – mimo emigracji – tworzyli sztukę silnie zakorzenioną w polskiej historii, krajobrazie i duchu narodowym.
W pracowni artysty
Lubelska wystawa to nie tylko obrazy. W czasie ekspozycji będzie można zobaczyć rekonstrukcję dwóch pracowni artystycznych Władysława Czachórskiego oraz Romana Kochanowskiego, z oryginalnymi przedmiotami należącymi do malarzy. Obie aranżacje zostały przygotowane z dbałością o autentyczność i detale, tworząc sugestywną opowieść o codziennym życiu artystów polskich w Monachium. Dzięki nim zwiedzający mogą nie tylko podziwiać dzieła sztuki, lecz także „wejść” do świata, w którym one powstawały – zobaczyć, jak wyglądała praca twórcza oraz jak kształtował się proces artystyczny.
Muzeum Polskie w Rapperswilu – strażnik polskiego dziedzictwa
Muzeum Polskie w Rapperswilu powstało z inicjatywy Władysława hrabiego Platera po upadku powstania styczniowego. Otwarte w 1870 roku w zamku nad Jeziorem Zuryskim, przez dziesięciolecia gromadziło dzieła i pamiątki polskiej kultury. W jego zbiorach znajduje się znaczna kolekcja malarstwa związanego ze szkołą monachijską, obejmująca ponad osiemset pozycji.
Twórczość takich artystów jak Józef Brandt, Alfred Wierusz-Kowalski czy Józef Chełmoński była nie tylko przejawem niezwykłego talentu, ale także patriotycznego zaangażowania w utrwalanie narodowej tożsamości w czasach zaborów. Ich obrazy – opowiadające o historii Polski, jej pejzażu i duchu – zyskały uznanie zarówno w kraju, jak i za granicą.
Co, gdzie, kiedy?
Kuratorami ekspozycji są dr Beata Skrzydlewska, dr Andrzej Frejlich i Eliza Ptaszyńska.
Otwarcie wystawy odbędzie się 21 listopada 2025 roku o godz. 18.00 w Zamku Lubelskim.
W weekend po inauguracji zaplanowano spotkania z kuratorami i oprowadzania po wystawie.
Wystawa „Monachijczycy” to wyjątkowa okazja, by zobaczyć, jak polscy artyści tworzyli w jednym z najważniejszych ośrodków sztuki XIX wieku, a jednocześnie zachowali swoją narodową tożsamość i duchową niezależność.
Monachijczycy. Gierymscy, Stryjeńska, Wierusz-Kowalski, Chełmoński i inni
Zamek Lubelski, 22 listopada 2025 – 8 marca 2026
21 listopada (piątek), godz. 18.00 – otwarcie wystawy
22 listopada (sobota), godz. 11.00 – spotkanie z kuratorami wystawy
22 listopada (sobota), godz. 12.00 – oprowadzanie kuratorskie po wystawie
