Od 25 października w krakowskim MOCAK-u można zobaczyć wystawę „Dom dzienny, dom nocny” – wyjątkowy projekt prezentujący prace 33 osób artystycznych z Polski, Białorusi, Kanady i Japonii, reprezentujących pokolenie urodzone między 1976 a 2001 rokiem. Ekspozycja została zbudowana na podstawie kolekcji Radosława Kotarskiego - dziennikarza, youtubera i przedsiębiorcy – stanowiąc pierwszą tak obszerną odsłonę jego prywatnych zbiorów. 

Motyw domu staje się tu punktem wyjścia do refleksji nad pamięcią, emocjami i relacjami. Dom – rozumiany zarówno dosłownie, jak i symbolicznie – jawi się jako miejsce, gdzie splatają się codzienność i marzenie, światło dnia i mrok nocy, świadomość i podświadomość. Artyści przyglądają się temu, jak w przestrzeni prywatnej odbijają się nasze przeżycia, radości i lęki. Ich prace tworzą kalejdoskop obrazów: fragmentarycznych historii, emocjonalnych portretów i onirycznych wizji, które nie układają się w jeden ciąg opowieści, lecz raczej w wielogłos doświadczeń. Jak podkreśla kuratorka wystawy, Martyna Sobczyk, potrzeba opowiadania i wysłuchiwania opowieści jest pierwotnym, nieodłącznym elementem człowieczeństwa. Każde dzieło prezentowane na ekspozycji chciałoby do nas mówić – i to znacznie dłużej, niż przypuszczamy.

7 minut przed obrazem

Kolekcja Radosława Kotarskiego powstaje od 2018 roku z potrzeby rozmowy o sztuce i jej wpływie na sposób postrzegania świata. Jej podstawą jest przekonanie, że kontakt z dziełem powinien być doświadczeniem angażującym, skłaniającym do zatrzymania się na co najmniej siedem minut – tyle, by pozwolić obrazowi naprawdę „do nas przemówić”. Początkowo kolekcjoner koncentrował się na twórcach postawangardowych i op-art, m.in. Ryszardzie Winiarskim, Leonie Tarasewiczu, Janie Ziemskim czy Andrzeju Nowackim. Z czasem jego zbiory zaczęły obejmować coraz szersze spektrum sztuki współczesnej, w tym dzieła młodych artystek, które dziś stanowią ważną część kolekcji.

Ostatnio znajomy dziennikarz zadał mi takie pytanie: czy ja mam świadomość, że po raz pierwszy w nowożytnej historii Polski, instytucja znajdująca się w TOP 3 instytucji sztuki nowoczesnej, pokazuje kolekcję prywatną wyłącznie jednego człowieka? Uderzyło mnie to jak tona cegieł, ponieważ ja wtedy nie wiedziałem, że faktycznie tak jest. Jednym z wymiarów tej wystawy jest spełnienie marzenia o tym, że na szeroko pojętym rynku sztuki dobry wiatr zmian zaczął wiać coraz mocniej. – powiedział Radosław Kotarski w czasie konferencji prasowej w MOCAK-u.

Dyrektor Adam Budak podkreślił, że “Dom dzienny, dom nocny” nie jest jedynie jednorazowym przedsięwzięciem w krakowskiej instytucji. Muzeum planuje rozwijać cykl wystaw kolekcjonerskich, razem z wydarzeniami towarzyszącymi: spotkaniami, oprowadzaniami i wykładami. Współpraca między właścicielami kolekcji a instytucją, oparta na obopólnym zaufaniu i otwartości, to również ogromna korzyść dla odbiorców sztuki. Dzieła dotąd niedostępne dla szerokiej publiczności, dzięki współpracy z muzeum mogą być wystawiane czy digitalizowane. Mamy nadzieję, że w ślad za MOCAKiem pójdą również inne instytucje kulturalne w Polsce, tworząc swoisty  “ekosystem sztuki”.

Kolekcja wędrująca

Owa dostępność zbiorów prywatnych to jeden z filarów kolekcji Radosława Kotarskiego. Kieruje się on bowiem zasadą, że sztuka powinna być obecna w życiu, a nie ukryta w magazynach. Dlatego jego kolekcja została ograniczona do 250 dzieł, a obrazy często goszczą w prywatnych domach i zaprzyjaźnionych przestrzeniach, gdzie mogą wchodzić w prawdziwy dialog z odbiorcą. Na wystawie w MOCAK-u można zobaczyć wybór prac, który najlepiej oddaje różnorodność jego zbiorów – zarówno pod względem formy, jak i podejmowanych tematów. Radosław Kotarski zna każdą z nich na wylot. W czasie dnia prasowego oprowadził nas po ekspozycji i z ikonograficzną erudycją wskazał na te elementy prac, które moglibyśmy przeoczyć, np. palec wiktoriańskiej dziewczynki z obrazu Leny Achtelik, wsunięty między strony modlitewnika; łza w oku współczującego diabła u Agaty Słowak czy cywilizacyjna rola tkaczki u Pauliny Stasik. Tym polimatowym “wejściem” w uniwersum obrazu Kotarski wyjaśnia tytuł wystawy.

Co ma wspólnego tytuł wystawy z polską noblistką?

Tytuł wystawy nawiązuje do powieści Olgi Tokarczuk z 1998 roku – poetyckiej i pełnej wieloznaczności historii, w której rzeczywistość materialna, uporządkowana i logiczna, przenika się z tym, co duchowe, wewnętrzne i nieuchwytne. Ekspozycja w MOCAK-u nie stanowi jednak ilustracji dzieła noblistki. Choć książka oddziałuje na czytelnika siłą obrazów i emocji, nie sposób byłoby jej wprost przełożyć na język sztuk wizualnych. Wystawa jest raczej próbą twórczego dialogu z ideą Tokarczuk – z jej umiejętnością łączenia mitu i rzeczywistości, snu i jawy, materii i ducha. To artystyczne odzwierciedlenie tej samej harmonii, w której człowiek – konfrontując się z dziełem – może na nowo spojrzeć na własne życie i jego nieoczywistą całość. Główna bohaterka powieści odbywa podróże do domów nocnych. I taką samą podróż odbywa widz przed dziełem sztuki, wchodząc do świata wykreowanego przez osoby artystyczne – wyjaśnia nam właściciel kolekcji.

Przygotujcie się więc na dużo światów do odkrycia; zwłaszcza że równocześnie z wystawą “Dom dzienny, dom nocny” w MOCAKu otwierają się również cztery inne znakomite ekspozycje (Filip Rybkowski, Konrad Smoleński, Sana Shahmuradova Tanska, Aleksander Janicki), o których napiszemy wkrótce.

Dom dzienny, dom nocny. Prace z kolekcji Radosława Kotarskiego

Wernisaż: 24.10.2025, godz. 18:00

Data wystawy: 25.10.2025–15.2.2026

Miejsce: Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK. poziom 0

Osoby artystyczne: Lena Achtelik, Wojciech Bąkowski, Kinga Burek, Anna Czarnota, Martyna Czech, Mateusz Drozdowski, Monika Falkus, Arman Galstyan, Ksenia Gryckiewicz, Krzysztof Grzybacz, Karolina Jabłońska, Lia Kimura, Emilia Kina, Juliusz Kosin, Tomasz Kowalski, Tomasz Kręcicki, Agata Kus, Adam Lupton, Ant Łakomsk, Kami Mierzvvinsk, Maciej Nowacki, Alicja Pakosz, Cyryl Polaczek, Karol Radziszewski, Mateusz Sarzyński, Agata Słowak, Paulina Stasik, Karolina Szwed, Julia Szymczykowska, Aleksandra Waliszewska, Joanna Woś, Karolina Żądło, Konrad Żukowski

Kuratorka: Martyna Sobczyk

Koordynatorka: Aleksandra Żelichowska